โครงการ
แบบฟอร์ม RACI Matrix: ดาวน์โหลด กรอก และตรวจสอบ
หลายโครงการล่าช้าไม่ใช่เพราะทีมขาดความสามารถ แต่เพราะคำถามง่าย ๆ ที่ไม่มีใครตอบ นั่นคือ ใครเป็นคนตัดสินใจ RACI Matrix ช่วยตอบคำถามนี้ก่อนที่จะกลายเป็นความขัดแย้ง โดยนำงานของโครงการมาวางเป็นแถว นำบทบาทในทีมมาวางเป็นคอลัมน์ แล้วระบุในแต่ละช่องว่าใครเป็นผู้ลงมือทำ ใครเป็นผู้รับผิดชอบสุดท้ายและอนุมัติ ใครต้องได้รับการปรึกษา และใครเพียงต้องรับทราบ
หน้านี้มีแบบฟอร์ม RACI Matrix ไฟล์ Excel ให้ดาวน์โหลดฟรี พร้อมคำอธิบายความหมายของตัวอักษรแต่ละตัว ตัวอย่างที่กรอกแล้วจากโครงการติดตั้งระบบบัญชี กฎการตรวจสอบก่อนประกาศใช้ รูปแบบอื่นอย่าง RASCI และ DACI รวมถึงข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและวิธีหลีกเลี่ยง
RACI Matrix คืออะไร
RACI Matrix คือตารางกำหนดความรับผิดชอบ แถวคืองานหรือผลงานที่ต้องส่งมอบ คอลัมน์คือบทบาท ซึ่งควรเขียนเป็นตำแหน่งหรือหน้าที่มากกว่าชื่อบุคคล และในแต่ละช่องจะใส่ตัวอักษรหนึ่งตัว R (Responsible) คือผู้ลงมือทำงาน A (Accountable) คือผู้รับผิดชอบผลลัพธ์สุดท้ายและเป็นผู้อนุมัติ ซึ่งแต่ละงานต้องมีเพียงคนเดียว C (Consulted) คือผู้ที่ต้องได้รับการปรึกษาก่อนตัดสินใจ เป็นการสื่อสารสองทาง ส่วน I (Informed) คือผู้ที่ต้องได้รับแจ้งผลหลังจากนั้น เป็นการสื่อสารทางเดียว
ตารางนี้จะมีประโยชน์จริงเมื่อสั้น กระชับ ทุกคนเข้าถึงได้ และได้รับการปรับปรุงอยู่เสมอ เหมาะใช้ตอนเริ่มโครงการ เมื่อมีพนักงานใหม่เข้าทีม เมื่อมีการปรับโครงสร้างองค์กร เมื่อส่งมอบงานระหว่างพนักงาน และเมื่อต้องแสดงให้ผู้ตรวจสอบเห็นว่าใครรับผิดชอบกระบวนการใด
ควรใช้ RACI Matrix เมื่อใด
- โครงการที่มีหลายแผนกหรือผู้รับจ้างภายนอกเข้ามาเกี่ยวข้อง
- เมื่อมีสองคนคิดว่าตนเป็นผู้อนุมัติ หรือกลับกันคือไม่มีใครคิดว่าตนต้องอนุมัติ
- หลังการปรับโครงสร้างหรือเปลี่ยนหัวหน้าแผนก
- ก่อนการตรวจประเมิน ISO ความปลอดภัยสารสนเทศ หรือการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
- เมื่อส่งมอบงานให้ผู้รับผิดชอบคนใหม่ เพื่อให้หน้าที่ชัดเจน
รายการในแบบฟอร์ม RACI Matrix
ไฟล์ Excel ประกอบด้วยส่วนหัวสั้น ๆ และตาราง RACI โดยหนึ่งแถวคือหนึ่งงาน และหนึ่งคอลัมน์คือหนึ่งบทบาท
ส่วนหัว
| รายการ | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| โครงการหรือกระบวนการ | ขอบเขตของตารางนี้ในหนึ่งประโยค | ติดตั้งระบบบัญชีใหม่ |
| ผู้ดูแลตาราง | ผู้ปรับปรุงตารางให้เป็นปัจจุบันและชี้ขาดเมื่อเห็นไม่ตรงกัน | ผู้จัดการโครงการ |
| เวอร์ชันและวันที่ | หมายเลขเวอร์ชันและวันที่อนุมัติล่าสุด | v1.0 – 06/11/2026 |
| รายชื่อบทบาท | ตำแหน่งในแต่ละคอลัมน์ และชื่อผู้ดำรงตำแหน่งปัจจุบันเป็นหมายเหตุ | ผู้จัดการโครงการ ผู้จัดการฝ่ายบัญชี ฝ่ายไอที ผู้ให้บริการระบบ |
ตารางงาน × บทบาท
| รายการ | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| งานหรือผลงานที่ส่งมอบ | เขียนเป็นคำกริยาและผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ | ตั้งค่าผังบัญชี |
| ตัวอักษรของแต่ละบทบาท | ใส่ R, A, C หรือ I ถ้าบทบาทเดียวกันทั้งอนุมัติและลงมือทำให้ใส่ "A/R" ถ้าไม่เกี่ยวข้องให้ใส่ขีด | ผู้จัดการฝ่ายบัญชี: A/R |
| การตรวจสอบรายแถว | ทุกแถวต้องมี A หนึ่งตัวพอดี และมี R อย่างน้อยหนึ่งตัว | 1 A · 1 R · 2 C |
| หมายเหตุ | ข้อมูลเพิ่มเติม เช่น กำหนดเวลาตอบกลับเมื่อถูกปรึกษา | ฝ่ายไอทีตอบภายใน 5 วันทำการ |
ตัวอย่าง RACI Matrix ที่กรอกแล้ว
โครงการติดตั้งระบบบัญชีใหม่ในบริษัทจัดจำหน่ายที่มีพนักงาน 90 คน
| โครงการ | ติดตั้งระบบบัญชีใหม่ |
|---|---|
| ผู้ดูแลตาราง | ผู้จัดการโครงการ |
| เวอร์ชัน | v1.0 วันที่ 06/11/2026 |
| บทบาท | ผู้จัดการโครงการ ผู้จัดการฝ่ายบัญชี ฝ่ายไอที ผู้ให้บริการระบบ |
ตาราง RACI
| งาน | ผู้จัดการโครงการ | ผู้จัดการฝ่ายบัญชี | ฝ่ายไอที | ผู้ให้บริการระบบ |
|---|---|---|---|---|
| อนุมัติขอบเขตความต้องการ | A | R | C | I |
| ตั้งค่าผังบัญชี | I | A/R | — | C |
| ติดตั้งเซิร์ฟเวอร์และกำหนดสิทธิ์ | C | I | A/R | R |
| โอนย้ายยอดยกมา | A | C | C | R |
| อบรมพนักงานบัญชี | A | R | — | C |
| อนุมัติเปิดใช้งานจริง | A/R | C | C | I |
การตรวจสอบ: ทุกแถวมี A หนึ่งตัวพอดี (นับ "A/R" เป็น A) และมี R อย่างน้อยหนึ่งตัว ผู้จัดการโครงการถือ A สี่งาน ซึ่งยอมรับได้ แต่ควรกำหนดผู้รักษาการแทนเมื่อไม่อยู่
ดาวน์โหลดฟรี
ฟรี ไม่ต้องสมัคร เปิดได้ใน Excel, Google ชีต, Numbers, Word และ LibreOffice
เปิดไฟล์ที่ดาวน์โหลดใน Nobami ออฟฟิศบนเว็บ แล้วแก้ไขได้ทันที
วิธีทำ RACI Matrix ใน 6 ขั้นตอน
- รวบรวมรายการงานหรือผลงานที่ส่งมอบ ดึงจากแผนโครงการหรือรายการส่งมอบ ประมาณ 8–20 แถวจะอ่านง่ายที่สุด รายการย่อยให้รวมเป็นหมวด
- กำหนดบทบาทในคอลัมน์ ใช้ตำแหน่งหรือหน้าที่แทนชื่อบุคคล เพื่อให้ตารางยังใช้ได้แม้มีคนลาออกหรือย้ายงาน
- กำหนด A ก่อนเป็นอันดับแรก ทุกแถวเลือกเพียงบทบาทเดียวที่รับผิดชอบผลลัพธ์และเป็นผู้อนุมัติ
- กำหนด R แล้วตามด้วย C และ I ใส่ C เฉพาะคนที่ความเห็นของเขาอาจเปลี่ยนการตัดสินใจได้ คนอื่นให้เป็น I
- ตรวจสอบทั้งรายแถวและรายคอลัมน์ หนึ่ง A ต่อแถว มี R อย่างน้อยหนึ่ง และไม่มีคอลัมน์ใดที่มี A หรือ R มากเกินไปจนเป็นคอขวด
- อนุมัติและประกาศใช้ นำเสนอในที่ประชุมเปิดโครงการ บันทึกเวอร์ชัน และจัดเก็บไว้กับเอกสารโครงการให้ทุกคนเข้าถึงได้
ข้อควรรู้สำหรับประเทศไทย
ไม่มีกฎหมายใดบังคับให้องค์กรต้องจัดทำ RACI Matrix เพราะเป็นเครื่องมือบริหารจัดการภายใน อย่างไรก็ตาม มีบางบทบาทที่กฎหมายกำหนดให้ต้องแต่งตั้ง และควรปรากฏในตารางให้ชัดเจน
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 41 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลบางประเภทต้องจัดให้มีเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) เช่น กรณีที่กิจกรรมหลักต้องติดตามตรวจสอบข้อมูลส่วนบุคคลเป็นประจำในปริมาณมาก หรือประมวลผลข้อมูลอ่อนไหวเป็นหลัก รายละเอียดและหลักเกณฑ์เพิ่มเติมดูได้จากสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
ในงานที่เกี่ยวกับข้อมูลลูกค้าหรือข้อมูลพนักงาน เช่น การโอนย้ายข้อมูลหรือเชื่อมระบบกับผู้ให้บริการภายนอก ควรใส่ DPO ไว้ในช่อง C เพื่อให้ได้รับการปรึกษาตั้งแต่ต้น นอกจากนี้ ในเรื่องความปลอดภัยในการทำงาน ควรระบุเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานไว้เป็น C หรือ I ตามความเหมาะสม
แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPC) (ตรวจสอบเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2569)
- กระทรวงแรงงาน (ตรวจสอบเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2569)
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดตรวจสอบกฎหมายที่มีผลใช้บังคับและสถานการณ์ขององค์กรกับผู้เชี่ยวชาญ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการทำ RACI Matrix
- ใส่ A สองคนในงานเดียวกัน สุดท้ายไม่มีใครตัดสินใจจริง
- ไม่มี R ในแถว งานมีคนรับผิดชอบแต่ไม่มีคนลงมือทำ
- ใส่ทุกคนเป็น C เพื่อความเกรงใจ ทำให้การอนุมัติล่าช้า
- เขียนชื่อคนแทนตำแหน่ง ตารางล้าสมัยทันทีเมื่อมีคนลาออก
- ไม่ปรับปรุงตารางหลังปรับโครงสร้างองค์กร
- คอลัมน์เดียวเต็มไปด้วย A และ R จนคนนั้นกลายเป็นคอขวด
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ RACI Matrix
RACI ย่อมาจากอะไร
Responsible (ผู้ลงมือทำ) Accountable (ผู้รับผิดชอบสุดท้ายและอนุมัติ มีได้คนเดียวต่องาน) Consulted (ผู้ได้รับการปรึกษาก่อน) และ Informed (ผู้รับทราบภายหลัง)
งานเดียวมี A ได้สองคนไหม
ไม่ได้ ให้แบ่งงานออกเป็นสองส่วน หรือเลือกคนหนึ่งเป็น A แล้วให้อีกคนเป็น C
RACI, RASCI และ DACI ต่างกันอย่างไร
RASCI เพิ่ม S (Support) คือผู้สนับสนุนผู้ลงมือทำ ส่วน DACI ใช้กับการตัดสินใจ ได้แก่ Driver ผู้ขับเคลื่อน Approver ผู้อนุมัติ Contributors ผู้ให้ข้อมูล และ Informed ผู้รับทราบ
RACI Matrix ใช้แทนคำบรรยายลักษณะงานได้ไหม
ไม่ได้ คำบรรยายลักษณะงานใช้กับตำแหน่งงานทั้งหมด ส่วน RACI Matrix ใช้กับโครงการหรือกระบวนการเฉพาะ
ไม่มี Excel เปิดไฟล์ได้ไหม
ได้ ไฟล์ .xlsx เปิดได้ด้วย Google Sheets, LibreOffice Calc หรือ WPS