การเงินและอนุมัติ
แบบฟอร์มสมุดเงินสดย่อยฟรี สำหรับคุมเงินสดย่อยในบริษัท
สำนักงานแทบทุกแห่งมีเงินสดย่อยไว้จ่ายค่าใช้จ่ายเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น ค่าส่งไปรษณีย์ ค่าน้ำดื่มรับรองลูกค้า ค่าวินมอเตอร์ไซค์ส่งเอกสารด่วน หรือค่าที่จอดรถเมื่อไปพบลูกค้า หากไม่มีการบันทึกที่ดี ยอดเงินเล็ก ๆ เหล่านี้จะตรวจสอบย้อนหลังได้ยาก และเมื่อปิดเดือน เงินในลิ้นชักมักไม่ตรงกับตัวเลขในบัญชี
แบบฟอร์มสมุดเงินสดย่อย Excel นี้ใช้ระบบวงเงินคงที่ (Imprest System) คือกำหนดวงเงินเริ่มต้น บันทึกการจ่ายหนึ่งบรรทัดต่อเอกสารหนึ่งฉบับ คำนวณยอดคงเหลือทุกบรรทัด ตรวจนับเงินเป็นระยะ และเบิกชดเชยเท่ากับยอดที่จ่ายไปจริง ด้านล่างมีคำอธิบายทุกช่อง ตัวอย่างที่กรอกแล้ว และข้อควรรู้เรื่องเอกสารประกอบการลงบัญชีในประเทศไทย
สมุดเงินสดย่อยคืออะไร
สมุดเงินสดย่อยคือทะเบียนที่บันทึกการรับและจ่ายเงินสดย่อยเรียงตามวันที่ สำหรับเงินสดย่อยในสำนักงาน รายการส่วนใหญ่เป็นการจ่าย แต่ละรายการมีเลขที่ใบสำคัญจ่าย วันที่ ผู้รับเงิน รายละเอียด หมวดค่าใช้จ่าย และจำนวนเงิน แล้วคำนวณยอดคงเหลือใหม่หลังทุกบรรทัด
ในระบบวงเงินคงที่ บริษัทมอบเงินจำนวนหนึ่งให้ผู้รักษาเงินสดย่อย เช่น 5,000 บาท เงินสดที่เหลืออยู่บวกกับเอกสารการจ่ายจะเท่ากับวงเงินเสมอ เมื่อต้องเติมเงิน บริษัทจะจ่ายชดเชยเท่ากับยอดรวมของเอกสารพอดี ทำให้ผู้ตรวจสอบตรวจนับได้ภายในไม่กี่นาที
สมุดเงินสดย่อยไม่ใช่ใบเบิกค่าใช้จ่ายของพนักงานที่สำรองจ่ายเงินตัวเองไปก่อน และไม่ใช่ใบขอเบิกเงินทดรองจ่ายก่อนเดินทาง แต่ใช้ติดตามเฉพาะเงินสดของบริษัทที่เก็บไว้ที่สำนักงาน ร้าน หรือหน้างาน
ควรใช้แบบฟอร์มสมุดเงินสดย่อยเมื่อใด
- เมื่อเปิดเงินสดย่อยที่แผนกต้อนรับ สาขา ร้านค้า หรือไซต์งานก่อสร้าง
- เมื่อมีหลายคนเบิกเงินจากเงินสดย่อยเดียวกัน และต้องรู้ว่าใครจ่ายอะไร
- เมื่อสำนักงานบัญชีขอรายงานเงินสดย่อยประจำเดือนพร้อมเอกสารประกอบ
- เมื่อเงินที่นับได้จริงไม่ตรงกับยอดคงเหลือตามบันทึก และต้องไล่ตรวจรายการย้อนหลัง
- เมื่อต้องการกำหนดวงเงินสูงสุดต่อรายการและขั้นตอนอนุมัติการเบิกชดเชย
แบบฟอร์มสมุดเงินสดย่อย: แต่ละช่องกรอกอะไร
ไฟล์ Excel แบ่งเป็นสามส่วนตามนี้ ส่วนหัวแทบไม่เปลี่ยน ให้เพิ่มหนึ่งบรรทัดต่อเอกสารหนึ่งฉบับ และตรวจนับเงินอย่างน้อยทุกสิ้นเดือน
ข้อมูลเงินสดย่อย
| ช่อง | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| บริษัท / สาขา | บริษัท สาขา หรือแผนกที่ถือเงินสดย่อย | สาขาเชียงใหม่ |
| ผู้รักษาเงินสดย่อย | ผู้ที่จ่ายเงินและบันทึกสมุดเพียงคนเดียว | คุณสุภาพร ใจดี ฝ่ายธุรการ |
| วงเงินคงที่ | จำนวนเงินที่ผู้บริหารอนุมัติ ไม่เปลี่ยนระหว่างรอบเติมเงิน | 5,000 บาท |
| งวด | เดือนหรือช่วงเวลาระหว่างการเติมเงินสองครั้ง | พฤศจิกายน 2569 |
| วงเงินสูงสุดต่อรายการ | จำนวนเงินสูงสุดที่จ่ายได้โดยไม่ต้องขออนุมัติก่อน | 500 บาท |
| ผู้อนุมัติ | ผู้ตรวจสมุดและอนุมัติการเบิกชดเชย | คุณวิชัย ศรีสุข ผู้จัดการฝ่ายบัญชี |
รายการจ่าย (หนึ่งบรรทัดต่อเอกสาร)
| ช่อง | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| วันที่ | วันที่จ่ายเงินออกจากเงินสดย่อย | 03/11/2569 |
| เลขที่ใบสำคัญจ่าย | เลขเรียงลำดับ เขียนไว้บนใบเสร็จด้วย | PC-11-01 |
| ผู้รับเงิน | ร้านค้าหรือบุคคลที่ได้รับเงิน | ไปรษณีย์ไทย |
| รายละเอียด | ซื้ออะไร ใช้เพื่องานใด | ส่งเอกสารสัญญาแบบ EMS |
| หมวดค่าใช้จ่าย | บัญชีหรือหมวดค่าใช้จ่ายตามผังบัญชีของบริษัท | ค่าไปรษณีย์ |
| จำนวนเงิน | จำนวนที่จ่าย ระบบคำนวณยอดคงเหลือให้อัตโนมัติ | 450 |
การตรวจนับและเบิกชดเชย
| ช่อง | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| รวมรายจ่าย | ผลรวมทุกบรรทัดในงวด | 2,035 บาท |
| ยอดคงเหลือตามบันทึก | วงเงินคงที่ลบรวมรายจ่าย | 2,965 บาท |
| เงินสดที่นับได้จริง | ธนบัตรและเหรียญที่มีอยู่จริง นับโดยสองคน | 2,965 บาท |
| ผลต่าง | เงินที่นับได้ลบยอดตามบันทึก หากไม่เท่ากับศูนย์ต้องชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษร | 0 บาท |
| จำนวนเงินเบิกชดเชย | เท่ากับยอดรวมเอกสารที่ถูกต้อง เพื่อให้กลับเป็นวงเงินคงที่ | 2,035 บาท |
| ลายมือชื่อ | ผู้รักษาเงินสดย่อยและผู้อนุมัติ พร้อมวันที่ตรวจนับ | สุภาพร / วิชัย 30/11/2569 |
ตัวอย่างสมุดเงินสดย่อยที่กรอกแล้ว
สาขาที่มีพนักงาน 16 คนใช้วงเงินสดย่อยคงที่ 5,000 บาท ต่อไปนี้คือรายการจ่ายเดือนพฤศจิกายน 2569 ทุกรายการมีใบสำคัญจ่ายเรียงเลข
| สาขา | เชียงใหม่ |
|---|---|
| ผู้รักษาเงินสดย่อย | คุณสุภาพร ใจดี |
| วงเงินคงที่ | 5,000 บาท |
| งวด | 1–30 พฤศจิกายน 2569 |
| ผู้อนุมัติ | คุณวิชัย ศรีสุข |
รายการจ่ายเงินสดย่อยประจำเดือน
| วันที่ | รายละเอียด | หมวด | จำนวนเงิน |
|---|---|---|---|
| 2026-11-03 | ส่งเอกสารสัญญาแบบ EMS (PC-11-01) | ค่าไปรษณีย์ | ฿450.00 |
| 2026-11-05 | น้ำดื่มและกาแฟรับรองลูกค้า (PC-11-02) | ค่ารับรอง | ฿320.00 |
| 2026-11-10 | วินมอเตอร์ไซค์ส่งเอกสารด่วน (PC-11-03) | ค่าเดินทาง | ฿600.00 |
| 2026-11-14 | ถ่านไฟฉายและหลอดไฟ (PC-11-04) | วัสดุสำนักงาน | ฿285.00 |
| 2026-11-18 | ปั๊มกุญแจห้องเพิ่ม (PC-11-05) | ค่าซ่อมแซม | ฿220.00 |
| 2026-11-21 | ค่าที่จอดรถตอนไปพบลูกค้า (PC-11-06) | ค่าเดินทาง | ฿160.00 |
| รวมรายจ่าย | ฿2,035.00 |
วงเงิน 5,000 − รายจ่าย 2,035 = คงเหลือ 2,965 บาท ตรงกับที่นับได้ เบิกชดเชย 2,035 บาท เพื่อให้เงินสดย่อยกลับเป็น 5,000 บาท
ดาวน์โหลดฟรี
ฟรี ไม่ต้องสมัคร เปิดได้ใน Excel, Google ชีต, Numbers, Word และ LibreOffice
เปิดไฟล์ที่ดาวน์โหลดใน Nobami ออฟฟิศบนเว็บ แล้วแก้ไขได้ทันที
วิธีบันทึกสมุดเงินสดย่อย
- กำหนดวงเงินและกติกา ผู้บริหารอนุมัติวงเงินคงที่ วงเงินสูงสุดต่อรายการ หมวดค่าใช้จ่ายที่จ่ายได้ และแต่งตั้งผู้รักษาเงินสดย่อยเพียงคนเดียว
- ทุกการจ่ายต้องมีเอกสาร ใบเสร็จรับเงินหรือใบกำกับภาษี หากร้านไม่ออกเอกสารให้ทำใบรับรองแทนใบเสร็จรับเงินที่ผู้จ่ายลงนาม แล้วใส่เลขที่ใบสำคัญจ่ายในวันเดียวกัน
- บันทึกทันทีที่จ่าย กรอกวันที่ เลขที่ใบสำคัญจ่าย ผู้รับเงิน รายละเอียด หมวด และจำนวนเงิน Excel จะคำนวณยอดคงเหลือหลังทุกบรรทัด
- ตรวจนับเงินสดเป็นระยะ อย่างน้อยทุกสิ้นเดือนให้นับเงินสองคนแล้วเทียบกับยอดตามบันทึก หากมีผลต่างให้บันทึกและอธิบายทันที
- ขอเบิกชดเชย ส่งสมุดและเอกสารให้ผู้อนุมัติ จำนวนเงินที่เติมเท่ากับยอดรวมรายจ่ายที่มีหลักฐานครบ
- ส่งฝ่ายบัญชีและจัดเก็บ ส่งสมุดเงินสดย่อยของงวดให้ฝ่ายบัญชีหรือสำนักงานบัญชีลงบันทึกค่าใช้จ่ายและภาษีซื้อ แล้วเก็บเอกสารเรียงตามเลข
ข้อควรรู้ในประเทศไทย: เอกสารประกอบและการเก็บรักษา
ทุกรายการจ่ายจากเงินสดย่อยควรมีเอกสารประกอบการลงบัญชี เช่น ใบเสร็จรับเงิน หรือใบกำกับภาษีที่ระบุชื่อบริษัท หากต้องการใช้ภาษีซื้อ ส่วนค่าใช้จ่ายเล็กน้อยที่ผู้รับเงินไม่ออกใบเสร็จ เช่น ค่าวินมอเตอร์ไซค์ บริษัทจำนวนมากใช้ใบรับรองแทนใบเสร็จรับเงิน ซึ่งควรระบุวันที่ รายการ จำนวนเงิน เหตุผล และลายมือชื่อผู้จ่าย ควรสอบถามผู้สอบบัญชีถึงขอบเขตที่ยอมรับได้
ตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องเก็บรักษาบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชีไว้ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันปิดบัญชี การมียอดเงินสดคงเหลือติดลบในบัญชีเป็นสัญญาณผิดปกติที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบมักตั้งข้อสังเกต เพราะแสดงว่ามีการจ่ายเงินที่ไม่ได้บันทึกที่มา
เงินสดย่อยควรใช้กับรายการเล็กน้อยเท่านั้น รายการซื้อที่มีมูลค่าสูงควรผ่านใบขอซื้อ ใบสั่งซื้อ และการโอนเงินผ่านธนาคาร เพื่อให้ตรวจสอบได้และควบคุมความเสี่ยงได้ดีกว่า
แหล่งอ้างอิง
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: การจัดทำบัญชีและพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 (ตรวจสอบเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2569)
- กรมสรรพากร: ใบกำกับภาษีและภาษีซื้อ (ตรวจสอบเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2569)
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำด้านบัญชีหรือภาษี กรุณาตรวจสอบกับผู้สอบบัญชีหรือสำนักงานบัญชีของคุณ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยกับเงินสดย่อย
- เก็บเงินสดย่อยของบริษัทปนกับเงินส่วนตัวหรือเงินขายหน้าร้าน
- ปล่อยให้หลายคนหยิบเงินโดยไม่มีผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน
- จ่ายเงินโดยไม่มีใบเสร็จหรือใบรับรองแทนใบเสร็จ
- เติมเงินเป็นตัวเลขกลม ๆ แทนที่จะเท่ากับยอดเอกสาร ทำให้วงเงินคงที่ผิดเพี้ยน
- ไม่ตรวจนับเงินหลายเดือน แล้วมาพบผลต่างตอนปิดงบ
- ใช้เงินสดย่อยจ่ายรายการซื้อมูลค่าสูงที่ควรผ่านใบสั่งซื้อและการโอนเงิน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสมุดเงินสดย่อย
สมุดเงินสดย่อยต่างจากใบเบิกค่าใช้จ่ายและเงินทดรองจ่ายอย่างไร
ใบเบิกค่าใช้จ่ายใช้คืนเงินให้พนักงานที่สำรองจ่ายไปก่อน ส่วนเงินทดรองจ่ายคือเงินที่ให้พนักงานล่วงหน้าก่อนเดินทาง สมุดเงินสดย่อยใช้คุมเงินสดของบริษัทที่เก็บไว้ในสถานที่ทำงาน
วงเงินสดย่อยควรตั้งเท่าไร
ประมาณเท่ากับค่าใช้จ่ายเล็ก ๆ น้อย ๆ หนึ่งเดือน หากต้องเติมทุกสัปดาห์แสดงว่าวงเงินต่ำเกินไป แต่ถ้าเงินค้างอยู่ในลิ้นชักมาก ควรลดวงเงินลงเพื่อลดความเสี่ยง
ตรวจนับแล้วเงินไม่ตรงต้องทำอย่างไร
นับใหม่โดยมีอีกคนอยู่ด้วย ตรวจหาเอกสารที่ยังไม่บันทึกหรือพิมพ์ตัวเลขผิด แล้วบันทึกผลต่างพร้อมคำอธิบายให้ผู้อนุมัติพิจารณา
ใช้แบบฟอร์มนี้ใน Google Sheets ได้ไหม
ได้ อัปโหลดไฟล์ .xlsx ไปที่ Google Drive แล้วเปิดด้วย Google Sheets สูตรคำนวณยอดคงเหลือยังทำงานตามปกติ
ต้องเก็บสมุดและเอกสารไว้นานเท่าไร
ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันปิดบัญชีตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 ควรสแกนใบเสร็จกระดาษความร้อนเก็บไว้ด้วย เพราะตัวหนังสือจางเร็ว