ธุรการและหนังสือรับรอง
แบบฟอร์ม SOP (มาตรฐานการปฏิบัติงาน) พร้อมตัวอย่างที่กรอกแล้ว
SOP (Standard Operating Procedure หรือมาตรฐานการปฏิบัติงาน) คือเอกสารที่อธิบายวิธีทำงานที่ทำซ้ำเป็นประจำทีละขั้นตอน เพื่อให้ไม่ว่าใครเป็นคนทำก็ได้ผลลัพธ์เหมือนกัน SOP ช่วยให้พนักงานใหม่เรียนรู้งานได้เร็ว ลดความผิดพลาด และใช้เป็นหลักฐานเวลาตรวจประเมินว่าบริษัทควบคุมกระบวนการได้จริง
แบบฟอร์ม Word ฟรีนี้ใช้โครงสร้างที่ระบบบริหารคุณภาพส่วนใหญ่คาดหวัง ได้แก่ การควบคุมเอกสาร วัตถุประสงค์และขอบเขต บทบาท ขั้นตอนที่มีเลขลำดับพร้อมผู้รับผิดชอบและผลลัพธ์ ข้อยกเว้น บันทึกที่ต้องเก็บ และประวัติการแก้ไข พร้อมตัวอย่างเรื่องการเบิกค่าใช้จ่ายเดินทางที่กรอกครบทุกช่อง
SOP คืออะไร ต่างจากวิธีปฏิบัติงานและนโยบายอย่างไร
SOP ตอบคำถามสามข้อ คือ ใครทำอะไร ทำตามลำดับไหน และเมื่อจบแล้วมีหลักฐานอะไรเหลืออยู่ SOP อยู่ระหว่างนโยบายซึ่งกำหนดหลักการกว้าง ๆ กับวิธีปฏิบัติงาน (Work Instruction) ซึ่งอธิบายการทำงานเฉพาะจุดของตำแหน่งเดียวอย่างละเอียด SOP จะเชื่อมขั้นตอนระหว่างหลายบทบาทและบอกจุดควบคุม
SOP ที่ดีต้องสั้น ทดลองใช้จริงมาแล้ว เขียนด้วยคำกริยาที่ชัดเจน และใช้ชื่อตำแหน่งแทนชื่อคน ต้องมีรหัสเอกสาร ฉบับที่ วันที่มีผลบังคับใช้ และผู้อนุมัติ หากไม่มีข้อมูลเหล่านี้จะมีหลายฉบับปนกันจนไม่รู้ว่าฉบับไหนใช้ได้
ควรเขียน SOP เมื่อไร
- งานที่ทำซ้ำทุกสัปดาห์หรือทุกเดือนแต่ผลลัพธ์ต่างกันตามคนทำ
- ต้องการให้พนักงานใหม่ทำงานได้เองอย่างรวดเร็ว
- เคยเกิดความผิดพลาดที่เสียหายมาก เช่น จ่ายเงินซ้ำ
- ลูกค้า ผู้ตรวจประเมิน หรือการขอรับรองมาตรฐานต้องการเอกสารขั้นตอน
- ต้องมีคนทำงานแทนช่วงลาพักร้อนหรือหลังพนักงานลาออก
หัวข้อในแบบฟอร์ม SOP
ไฟล์ Word มีหัวข้อดังต่อไปนี้ ให้กรอกส่วนควบคุมเอกสารก่อน แล้วจึงกรอกตารางขั้นตอน และปิดท้ายด้วยข้อยกเว้นและบันทึก
การควบคุมเอกสาร
| หัวข้อ | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| รหัสและฉบับที่ | รหัสเฉพาะของเอกสาร และเพิ่มเลขฉบับทุกครั้งที่แก้ไข | SOP-FIN-007 ฉบับ 2.1 |
| วัตถุประสงค์ | ประโยคเดียวบอกผลลัพธ์ที่ต้องการ | คืนเงินค่าใช้จ่ายเดินทางภายใน 10 วันทำการ |
| ขอบเขต | ใครและงานอะไรที่ใช้ SOP นี้ และอะไรที่ไม่รวม | พนักงานทุกคน ไม่รวมบัตรเครดิตบริษัท |
| บทบาท | ตำแหน่งที่เกี่ยวข้อง ไม่ใส่ชื่อคน | พนักงาน หัวหน้างาน เจ้าหน้าที่บัญชีจ่าย |
| ผู้อนุมัติและวันที่มีผล | ใครอนุมัติ และเริ่มใช้เมื่อไร | ผู้อำนวยการฝ่ายการเงิน มีผล 1 ธันวาคม 2569 |
ขั้นตอนการปฏิบัติงาน
| หัวข้อ | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ขั้นที่ | เลขลำดับตามการทำงานจริง | 3 |
| กิจกรรม | คำกริยาตามด้วยสิ่งที่ทำ หนึ่งกิจกรรมต่อหนึ่งแถว | ตรวจใบเสร็จและวงเงิน |
| ผู้รับผิดชอบ | ตำแหน่งที่ทำขั้นตอนนี้ | หัวหน้างาน |
| ผลลัพธ์ | สิ่งที่ได้เมื่อจบขั้นตอน | คำขอเบิกที่อนุมัติแล้วในระบบ |
ข้อยกเว้น บันทึก และการแก้ไข
| หัวข้อ | วิธีกรอก | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ข้อยกเว้น | สิ่งที่ต้องทำเมื่อกรณีไม่ตรงกับขั้นตอนปกติ | ใบเสร็จหาย ใช้ใบรับรองแทนใบเสร็จที่หัวหน้างานลงนาม |
| บันทึกที่ต้องเก็บ | หลักฐานอะไร เก็บที่ไหน นานเท่าไร | คำขอเบิกและหลักฐานเก็บในระบบเอกสารตามระยะเวลาที่กฎหมายบัญชีกำหนด |
| ประวัติการแก้ไข | วันที่ ฉบับที่ สิ่งที่แก้ และผู้แก้ | 14 พ.ย. 2569 ฉบับ 2.1 ปรับวงเงินค่าอาหาร |
ตัวอย่าง SOP การเบิกค่าใช้จ่ายเดินทาง
ตัวอย่างสำหรับบริษัทขนาด 60 คน แต่ละแถวมีผู้รับผิดชอบเพียงตำแหน่งเดียว
| รหัสเอกสาร | SOP-FIN-007 ฉบับ 2.1 |
|---|---|
| วัตถุประสงค์ | คืนเงินภายใน 10 วันทำการ |
| เจ้าของกระบวนการ | ผู้จัดการฝ่ายบัญชี |
| วันที่มีผล | 1 ธันวาคม 2569 |
ขั้นตอนการปฏิบัติงาน
| ขั้นที่ | กิจกรรม | ผู้รับผิดชอบ | ผลลัพธ์ |
|---|---|---|---|
| 1 | บันทึกคำขอเบิกและแนบใบเสร็จ | พนักงาน | คำขอเบิกที่ส่งแล้ว |
| 2 | ยืนยันว่าเป็นค่าใช้จ่ายเพื่องาน | หัวหน้างาน | ความเห็นอนุมัติ |
| 3 | ตรวจใบเสร็จ ภาษี และวงเงิน | เจ้าหน้าที่บัญชีจ่าย | คำขอที่ถูกต้องหรือส่งกลับแก้ไข |
| 4 | อนุมัติยอดที่เกินวงเงิน | ผู้อำนวยการฝ่ายการเงิน | การอนุมัติขั้นที่สอง |
| 5 | สั่งโอนเงิน | เจ้าหน้าที่บัญชีจ่าย | รายการโอนเงิน |
| 6 | จัดเก็บคำขอและหลักฐาน | เจ้าหน้าที่บัญชีจ่าย | เอกสารที่จัดเก็บแล้ว |
เคล็ดลับ: ให้คนที่ไม่เคยทำงานนี้ลองทำตาม SOP ถ้าเขาติดตรงไหน แปลว่าข้อความตรงนั้นยังไม่ชัด ต้องเขียนใหม่
ดาวน์โหลดฟรี
ฟรี ไม่ต้องสมัคร เปิดได้ใน Excel, Google ชีต, Numbers, Word และ LibreOffice
เปิดไฟล์ที่ดาวน์โหลดใน Nobami ออฟฟิศบนเว็บ แล้วแก้ไขได้ทันที
เขียน SOP ใน 6 ขั้นตอน
- สังเกตการทำงานจริง ตามดูคนที่ทำงานนี้อยู่ในปัจจุบันและจดทุกขั้นตอน แทนที่จะเขียนตามที่คิดว่าควรเป็น
- กำหนดวัตถุประสงค์และขอบเขต เขียนผลลัพธ์ที่ต้องการในหนึ่งประโยค และระบุสิ่งที่ไม่อยู่ในขอบเขตให้ชัด
- แบ่งเป็นขั้นตอนที่มีเลขลำดับ หนึ่งแถวมีหนึ่งกิจกรรม หนึ่งผู้รับผิดชอบ และหนึ่งผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้
- เตรียมข้อยกเว้น อธิบายกรณีนอกขั้นตอนปกติที่เกิดบ่อย และใครเป็นผู้ตัดสินใจ
- ทดลองกับคนใหม่ ให้คนที่ไม่รู้จักงานลองทำตามเอกสาร แล้วแก้ส่วนที่อ่านแล้วงง
- อนุมัติ เผยแพร่ และทบทวน ให้ผู้มีอำนาจลงนาม เผยแพร่ในพื้นที่ที่ทุกคนเข้าถึงได้ และนัดทบทวนปีละครั้ง
ข้อควรรู้ในประเทศไทย
กฎหมายไม่ได้บังคับให้ทุกบริษัทต้องมี SOP แต่กฎหมายด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง กำหนดให้นายจ้างจัดการความปลอดภัยในการทำงาน แจ้งและฝึกอบรมลูกจ้างเกี่ยวกับการทำงานอย่างปลอดภัย ขั้นตอนการทำงานที่เป็นลายลักษณ์อักษรช่วยให้พิสูจน์ได้ว่าได้ทำตามหน้าที่แล้ว รายละเอียดขึ้นกับประเภทกิจการ ควรตรวจสอบกับกระทรวงแรงงาน
หาก SOP เกี่ยวข้องกับการเก็บหรือใช้ข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงานหรือลูกค้า ต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 และไม่ควรคัดลอกข้อมูลส่วนบุคคลลงใน SOP โดยตรง
ธุรกิจที่มีกฎหมายเฉพาะ เช่น ยา อาหาร หรือเครื่องมือแพทย์ มักต้องมีขั้นตอนการปฏิบัติงานเป็นเอกสารตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดี ควรตรวจสอบประกาศของหน่วยงานกำกับดูแลในธุรกิจของคุณ
แหล่งอ้างอิง
- กระทรวงแรงงาน (ตรวจสอบเมื่อ 16 พฤศจิกายน 2569)
ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย โปรดตรวจสอบกฎหมายและประกาศที่ใช้บังคับกับธุรกิจของคุณ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ใส่ชื่อคนแทนชื่อตำแหน่ง ทำให้ SOP ผิดทันทีเมื่อมีคนลาออก
- รวมนโยบาย SOP และวิธีปฏิบัติงานไว้ในเอกสารเดียวที่ยาวมาก
- ไม่มีข้อยกเว้น ทำให้แต่ละคนแก้ปัญหาไปคนละแบบ
- มีหลายฉบับปนกันโดยไม่มีรหัสและวันที่มีผล
- เขียน SOP โดยไม่ลองทำงานจริง
- ไม่ปรับปรุงเมื่อเปลี่ยนระบบหรือโครงสร้างองค์กร
คำถามที่พบบ่อย
SOP กับวิธีปฏิบัติงาน (WI) และนโยบายต่างกันอย่างไร
นโยบายกำหนดหลักการกว้าง ๆ SOP อธิบายลำดับขั้นตอนระหว่างหลายตำแหน่ง ส่วนวิธีปฏิบัติงานอธิบายการทำงานเฉพาะจุดของตำแหน่งเดียวอย่างละเอียด
SOP ควรยาวแค่ไหน
ส่วนใหญ่หนึ่งถึงสามหน้า ถ้าตารางเกินสิบห้าขั้นตอนควรแยกเป็นหลาย SOP หรือย้ายรายละเอียดไปไว้ในวิธีปฏิบัติงาน
ใครเป็นผู้อนุมัติ SOP
ผู้ที่รับผิดชอบกระบวนการนั้น มักเป็นผู้อำนวยการฝ่ายหรือฝ่ายคุณภาพ ให้ระบุตำแหน่ง วันที่อนุมัติ และวันที่มีผลไว้หน้าแรก
ควรทบทวน SOP บ่อยแค่ไหน
อย่างน้อยปีละครั้ง และทุกครั้งที่เปลี่ยนระบบ โครงสร้าง หรือกฎหมาย พร้อมบันทึกการแก้ไขไว้ในประวัติ
SOP ต่างจากตารางแบ่งงานอย่างไร
ตารางแบ่งงานบอกว่าใครรับผิดชอบงานด้านไหนเป็นประจำ ส่วน SOP บอกว่างานหนึ่งทำอย่างไรทีละขั้นตอน ทั้งสองอย่างใช้ร่วมกันได้